Przejdź do treści
  1. Start
  2. Północ
  3. Svalbard

Svalbard: przewodnik po Spitsbergenie i Longyearbyen

Svalbard to archipelag należący do Norwegii, leżący między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem. W tym przewodniku dowiesz się, czym różni się od Spitsbergenu, kiedy najlepiej tam jechać, jak dolecieć do Longyearbyen i jak zachować się w rejonach zamieszkanych przez niedźwiedzie polarne.

Redakcja Odkryj Norwegię, , 5 min czytania

Fot. Bahnfrend, CC BY-SA 4.0

Czym różni się Svalbard od Spitsbergenu?

Svalbard to nazwa całego archipelagu, a Spitsbergen to jego największa wyspa. Norwegia oficjalnie przyjęła nazwę Svalbard w 1925 roku, na mocy ustawy o Svalbardzie. Od tego momentu Spitsbergen oznacza już tylko główną wyspę. Wcześniej tak nazywano cały archipelag, bo holenderski żeglarz Willem Barentsz w 1596 roku opisał „spitse bergen”, czyli „ostre góry”, i nie zauważył, że trafił na zbiór wysp.

Nazwa Svalbard pochodzi od staronordyckiego Svalbarði. Na starszych mapach i w starszych książkach nadal spotkasz Spitsbergen na określenie całości, dlatego warto znać obie nazwy.

Archipelag leży na północ od kontynentalnej Europy. Traktat z 9 lutego 1920 roku uznał norweską suwerenność, a jednocześnie dał sygnatariuszom równe prawa do wydobycia minerałów. Svalbard nie należy do żadnego norweskiego hrabstwa i jest zarządzany bezpośrednio przez rząd, przez mianowanego gubernatora. Archipelag leży też poza strefą Schengen, Nordyckim Związkiem Paszportowym i Europejskim Obszarem Gospodarczym. Więcej o całym kraju znajdziesz w co zobaczyć w Norwegii.

Gdzie leży archipelag i jak wygląda jego przyroda?

Archipelag rozciąga się od 74 do 81 stopnia szerokości północnej. Największa wyspa, Spitsbergen, ma 37 673 kilometrów kwadratowych. Za nią plasują się Nordaustlandet i Edgeøya. Najbardziej na południe wysunięta jest Bjørnøya, czyli Wyspa Niedźwiedzia, leżąca około 147 kilometrów na południe od Spitsbergenu.

Lodowce pokrywają około 60 procent powierzchni. Ponad 30 procent to gołe skały, a około 10 procent porasta roślinność. Największym lodowcem jest Austfonna na Nordaustlandet, o powierzchni 8412 kilometrów kwadratowych. Najwyższym szczytem jest Newtontoppen, 1717 metrów nad poziomem morza.

Najdłuższym fiordem jest Wijdefjorden, mierzący 108 kilometrów. Długie fiordy i doliny powstały, gdy lodowce wycinały dawny płaskowyż w czasie kolejnych zlodowaceń. Krajobraz jest więc surowy, a w wielu miejscach niemal bez śladu człowieka. Archipelag nigdy nie miał rdzennej ludności.

Kiedy najlepiej wybrać się na północ?

Pora zależy od tego, czego szukasz. Od 20 kwietnia do 23 sierpnia słońce w Longyearbyen nie zachodzi, to czas białych nocy. Mechanizm tego zjawiska opisuje tekst o białych nocach w Norwegii. Na 74 stopniu szerokości słońce o północy świeci przez 99 dni, a na 81 stopniu przez 141 dni.

Od 26 października do 15 lutego trwa noc polarna. Wtedy słońce nie wschodzi nad horyzont, a półmrok i światło odbite od śniegu dają słabe oświetlenie. Gdzie i kiedy oglądać zorzę, opisujemy w tekście o zorzy polarnej w Norwegii.

Latem średnie temperatury wynoszą od 4 do 6 stopni Celsjusza. Zimą spadają od minus 12 do minus 16 stopni. Mimo tak wysokiej szerokości zima jest łagodniejsza, niż można by oczekiwać, bo wpływa na nią ciepło prądu Golfsztromu.

Dlaczego Longyearbyen jest bramą wyjazdu?

Longyearbyen to stolica archipelagu i największa osada. Leży nad Adventfjorden, a w mieście ma siedzibę gubernator. Miasto założył amerykański przemysłowiec John Munro Longyear, a pierwsza kopalnia ruszyła tu w 1906 roku. Do 1926 roku nazywało się Longyear City.

Kolorowe namioty rozbite na kempingu nad brzegiem fiordu, w tle surowe arktyczne góry.
Kemping nad brzegiem Adventfjorden w Longyearbyen, w tle góry Fot. Andreas Weith, CC BY-SA 4.0

W 1916 roku kopalnie przejęła spółka Store Norske. Miasto zostało niemal całkowicie zniszczone we wrześniu 1943 roku, a po wojnie odbudowane.

Dziś gospodarka opiera się głównie na nauce i turystyce. Działa tu Uniwersytet Svalbardu, czyli UNIS, a także Svalbard Global Seed Vault, czyli globalny bank nasion. Miasto ma szpital, szkołę, sklep, hotele i restauracje, więc jest dobrą bazą wypadową. Spacer od osady w stronę fiordu prowadzi obok starego cmentarza i opuszczonych budynków górniczych.

Jak dotrzeć do Longyearbyen?

Główną bramą jest lotnisko Svalbard, o kodzie LYR. Leży 5 kilometrów na północny zachód od Longyearbyen, na wybrzeżu. Pas startowy ma 2484 metry długości. Lotnisko otwarto 2 września 1975 roku, a zbudowano je na wiecznej zmarzlinie, dlatego pas ma specjalną izolację od gruntu.

Loty prowadzą z kontynentalnej Norwegii, na przykład z Tromsø i Oslo. Połączenia zmieniają się z sezonu na sezon, więc aktualne rozkłady znajdziesz na oficjalnej stronie lotniska Svalbard. Jeśli planujesz też Tromsø, zobacz atrakcje Tromsø.

Z lotniska do centrum dojedziesz taksówką lub transportem, który działa w danym sezonie. Najszybciej zarezerwujesz go przed przylotem, ponieważ możliwości na miejscu są ograniczone.

Jak poruszać się po archipelagu?

Między osadami nie ma dróg. Transport zapewniają skutery śnieżne, samoloty i łodzie. Większość osad leży na Spitsbergenie. Wyjątkiem są stacje meteorologiczne na Bjørnøya i Hopen. Każdy wyjazd poza osadę wymaga więc wyboru środka transportu, zanim wyruszysz.

Ny-Ålesund to norweska stacja badawcza, do której dolatuje się mniejszymi samolotami. Hornsund to polska stacja badawcza. Barentsburg to rosyjska osada górnicza, która nadal funkcjonuje. W sezonie między osadami kursuje wycieczka łodzią, ale jej przebieg zależy od pogody i lodu.

Pyramiden to opuszczone rosyjskie miasto. Działa w nim jeden hotel i odwiedzają je wycieczki z Longyearbyen. Każdy wyjazd poza osadę warto zaplanować z wyprzedzeniem.

Czy niedźwiedzie polarne są groźne?

Niedźwiedzie polarne żyją na Svalbardzie, a ze względu na nie ruch poza osadami jest ściśle regulowany. Na wyspach żyją też renifery i lisy polarne, a wybrzeża zasiedlają ptaki morskie. Przyroda jest delikatna i w większości objęta ochroną.

Za bezpieczeństwo odpowiada gubernator, czyli Sysselmester. Zajmuje się policją, ratownictwem, ochroną środowiska i licencjami na broń. Zasady poruszania się poza osadami znajdziesz na oficjalnej stronie gubernatora Svalbardu.

Wokół Longyearbyen leżą stare przedmioty z kopalń, a w niektórych miejscach widać szczątki dawnych grobów. Wszystkie obiekty wytworzone przez człowieka sprzed 1946 roku są prawnie chronione, podobnie jak szczątki wielorybów i niedźwiedzi polarnych. Zostaw je w spokoju i nie zabieraj niczego ze sobą. Wiele osób wybiera wyjazdy z przewodnikiem, bo to upraszcza poruszanie się w terenie.

Co zobaczyć poza Longyearbyen?

Barentsburg to rosyjska osada górnicza i jedyna pozostała na archipelagu osada tego typu z rosyjską ludnością. Działa tam kopalnia, a samo miasto pokazuje, jak wygląda życie górnicze poza główną osadą.

Ny-Ålesund to norweska stacja badawcza. Hornsund to polska stacja badawcza, przy której zimą pracuje niewielki zespół. Oba miejsca pokazują, jak wygląda badanie przyrody na archipelagu.

Pyramiden to opuszczona osada z hotelem. Sveagruva była dawną kopalnią, a po zamknięciu przywrócono jej stan zbliżony do naturalnego. Dziś dochodzi się tam wielodniowym marszem albo dojeżdża łodzią lub skuterem w sezonie.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu?

Zacznij od terminu, bo od niego zależy, czy zobaczysz białe noce, czy noc polarną. Potem sprawdź loty i noclegi, ponieważ w Longyearbyen miejsc jest ograniczona liczba. Dopiero na końcu ułóż plan dnia.

Przed wyjazdem sprawdź wymagania wjazdowe, bo Svalbard leży poza strefą Schengen. Aktualne wymagania znajdziesz na oficjalnej stronie gubernatora Svalbardu. Zabierz ciepłe ubranie warstwowe, bo lato jest krótkie, a temperatury przez większość roku są poniżej zera.

Dobrym pomysłem jest zaplanowanie dwóch dni w Longyearbyen na muzea, spacer i dojazd na krótkie wycieczki. Dopiero potem dodaj dalsze wyjazdy, które zależą od pogody i dostępności transportu.

Link partnerski Svalbard: noclegi. Porównaj noclegi

Link partnerski Longyearbyen: loty. Porównaj ceny lotów

Pytania o Norwegię

Czy Svalbard to Norwegia?

Tak, archipelag jest częścią Norwegii od 1925 roku. Nie należy jednak do żadnego norweskiego hrabstwa i jest zarządzany bezpośrednio przez rząd.

Czym różni się Svalbard od Spitsbergenu?

Svalbard to nazwa całego archipelagu, a Spitsbergen to największa wyspa. Dawniej nazwa Spitsbergen oznaczała cały archipelag.

Czy na Svalbardzie widać zorzę polarną?

Tak, zorzę widać nad Longyearbyen. Najlepiej obserwować ją w okresie nocy polarnej, gdy jest ciemno.

Czy dojazd na Svalbard wymaga wcześniejszego planu?

Tak, połączenia lotnicze są ograniczone, a w osadach jest mało miejsc noclegowych. Rezerwacje warto zrobić z wyprzedzeniem.

Czy Svalbard leży w strefie Schengen?

Nie, archipelag jest poza strefą Schengen. Wymagania wjazdowe sprawdź na oficjalnej stronie gubernatora.

Przekaż dalej: E-mail Facebook

Obok tego tekstu

Svalbard: wycieczki i bilety link partnerski